Bilgi ve Kibir: İnsanın Azgınlık Sınavı

"Hayır, insan kendini yeterli gördüğü için mutlaka azgınlık eder." (96/6-7)

Bilginin Başlangıcı

İnsanın bilgiyle ilişkisi, var olduğu anda başlar. Hiçbir şey olmadığı ve hiçbir şey bilmediği bir anda yoktan yaratılan insan, bilgi kapasitesiyle yaratılmıştır. İnsana bilgi kapasitesini veren Allah cömerttir; çünkü insanın bilgi sahibi olup güç kazanmasını istemiştir.

Bu bilgi kapasitesi, insanın neler olup bittiğini ve neden öyle olduğunu anlamasına olanak sağlar. Varlığa ve oluşa dair bilgisi arttıkça insan, doğayı anlar. Kendi doğasını, toplumsal doğayı ve evrensel yasaları kavrayarak, çevresini daha iyi idrak eder.

Bilgi Bir Güçtür

Bilgi, asla sadece teorik düzeyde kalmaz; insanı harekete geçiren bir güç olur. Kendi doğasını bilen insan, onu yönetme gücüne erişir. Toplumsal doğayı bilen insan, toplumu yönlendirmeye başlar. Evrensel doğa yasalarını bilen insan, onları kendi çıkarları doğrultusunda kullanmak ister. Ancak insan, her şeyi yapamayacağını ve her şeyi bilemeyeceğini de kabul eder.

Kibrin Doğuşu

Bazı insanlar bilgisi arttıkça, yapamayacakları hiçbir şey olmadığını düşünme eğilimindedirler. Erişebileceği bilginin ve dolayısıyla gücün sınırsız olmadığını kabullenmezler. Her şeyi bildiklerini ya da her şeyi bilebileceklerini düşünürler. Bilgileri sayesinde güçlerinin her şeye yeteceğine inanırlar. Kendi bilgilerinin ötesinde bir mutlak bilgi sahibinin varlığını kabul etmek istemezler. İşte bu noktada kibir ortaya çıkar.

Kibrin Gerçek Yüzü

Kibir, yalnızca daha alttakilere karşı gösterilen bir tavır değildir. Aslında, kendisinden daha yüksek seviyedeki bir kişiyle karşılaşıldığında daha belirgin hale gelir. Kibirli insan, cahil olana karşı kibirlenmez; çünkü cahilin cahil olduğu herkes tarafından bilinir. Bu nedenle, bilgisiyle kibirlenmesi gerekmez. Aksine, mütevazı davranarak kendini yüceltir.

Ancak kibirli insan, kendisiyle yakın ya da kendisinden daha yüksek seviyedeki birisiyle karşılaştığında kibirlenir. Karşısındakinin bilgisini saptırmaya veya yalanlamaya çalışır ve yalanlarla kendisini daha üstün göstermeye çabalar. Kibirli insan, hakikatle karşılaştığında hakikatin farkındadır fakat kibrinden dolayı bu hakikati kabul etmez ve ona karşı direnç gösterir.

Ölüm ve Hakikat

Ölüm, kibri süpürür. İnsan, her şeyin yaratıcısı ve mutlak bilgi sahibi olan Allah'a geri döndürüldüğünde, hakikatle yüzleşecektir. Hakikatle yaşarken karşılaştığında ondan yüz çeviren ve kendine zulmeden kibirli insan, hatasını fark ettiğinde iş işten geçmiş olacaktır.

Çünkü her şeyin bilgisinin sahibi yalnızca Allah'tır. Kibrin karşısında hakikat Allah'tandır. Allah'a secde etmek, O'nun kudretini ve bilgisine teslim olmak insana hakikati gösterir. Doğru yolu göstermek Allah'a aittir.